دوشنبه ۳۰ شهریور ۱۴۰۵
وقتی مسیر ورود یک کالا به یک کشور مختل میشود، اولین تأثیر آن در بازار همان کالا دیده میشود؛ اما اگر آن کالا، مادهٔ اولیهای باشد که در زنجیرهٔ تولید صنایع مختلف نقش دارد، پیامدها بهسرعت از یک بازار فراتر میروند. استنلساستیل یکی از همین مواد اولیه است. مادهای که از تولید سینک و تجهیزات آشپزخانه گرفته تا صنایع غذایی، دارویی، نفت و گاز، تجهیزات پزشکی، ماشینسازی و پروژههای ساختمانی و زیرساختی بهکار برده میشود.
در شرایطی که جنگ و محدودیتهای دریایی، تجارت خارجی ایران را با ریسکهای جدی مواجه کرده، مسئلهٔ تأمین استیل دیگر صرفاً موضوعی برای واردکنندگان و فعالان بازار فولاد ضدزنگ نیست؛ بلکه میتواند تداوم فعالیت بخش قابلتوجهی از صنایع کشور را تهدید کند.
اهمیت مسیرهای دریایی برای تجارت ایران در شرایط فعلی بیش از گذشته آشکار شده است. بر اساس گزارشهای اخیر رویترز، تردد کشتیهای تجاری از تنگه هرمز، که پیش از تشدید درگیریها حدود ۱۲۵ فروند در روز گزارش میشد، در روزهای اخیر به چند فروند در روز کاهش یافته است.
این کاهش تردد فقط به صادرات نفت محدود نمیشود؛ با افزایش ریسک عبور، بیمه و حملونقل، واردات مواد اولیه هم با تأخیر، هزینهٔ بیشتر و عدم قطعیت روبهرو میشود.
این وضعیت در آمار داخلی هم دیده میشود. طبق گزارش شامخ مرداد ۱۴۰۵ مرکز پژوهشهای اتاق ایران، موجودی مواد اولیه در کل اقتصاد به ۳۹.۳ رسیده و شانزدهمین ماه متوالی کاهش یافته است؛ مشکلات تخصیص ارز، توقف کالا در گمرک و هزینههای لجستیک از عوامل آن عنوان شدهاند. حتی در صنعت، با وجود شاخص تولید ۵۱، موجودی مواد اولیه ۴۱.۹ است.
اهمیت این موضوع زمانی روشنتر میشود که اندازهٔ بازار جهانی استنلساستیل را در نظر بگیریم. طبق تازهترین آمار انجمن جهانی استنلساستیل، تولید جهانی این محصول در سال ۲۰۲۵ به ۶۴/۲ میلیون تن رسیده است؛ رقمی که نسبت به سال قبل ۲.۱ درصد افزایش نشان میدهد. از این میزان، ۵۵/۳ میلیون تن در آسیا تولید شده و چین بهتنهایی حدود ۴۰/۹ میلیون تن استنلساستیل تولید کرده است.
حتی در نیمهٔ نخست سال ۲۰۲۶ نیز تولید جهانی استنلساستیل به حدود ۳۳ میلیون تن رسیده که نسبت به نیمهٔ نخست سال قبل ۵ درصد بیشتر است.
این ارقام نشان میدهند استنلساستیل صنعتی جهانی با زنجیرهٔ تأمین گسترده است؛ بنابراین هر اختلال جدی در حملونقل بینالمللی میتواند دسترسی مصرفکنندگان را تحت تأثیر قرار دهد.
استنلساستیل را نمیتوان بهراحتی با مادهای دیگر جایگزین کرد؛ چه بهعنوان مادهٔ اولیه، چه برای تاسیسات و تجهیزات صنعتی.
برای مثال، کارخانهای که برای ساخت سینک ظرفشویی به ورق استیل ۳۰۴ با ضخامت، ابعاد و فینیش مشخص نیاز دارد، لزوماً نمیتواند ورقی با ضخامت یا فینیش متفاوت را بدون تغییرات اساسی در قالب و تجهیزات تولیدی جایگزین کند؛ بنابراین محدودیت تأمین ممکن است به شکلی پیچیدهتر خود را نشان دهد: کالا در بازار وجود دارد، اما کالای خاص مورد نیاز تولیدکننده وجود ندارد.
این موضوع برای صنایع غذایی، دارویی، شیمیایی و فراوری سیالات مهمتر است؛ چون انتخاب اشتباه متریال میتواند کیفیت، دوام و ایمنی محصول نهایی را تحت تأثیر قرار دهد.
اثر اختلال در تأمین استیل را میتوان در دو گروه اصلی مشاهده کرد.
گروه اول، صنایعی هستند که استنلساستیل مادهٔ اولیهٔ مستقیم محصولشان است؛ مانند تولیدکنندگان سینک، تجهیزات آشپزخانه، برخی تجهیزات پزشکی، محصولات دکوراتیو و تجهیزات مختلف فلزی.
گروه دوم، صنایعی هستند که ممکن است محصول نهایی آنها استیل نباشد، اما استنلساستیل در تاسیسات و خطوط تولید آنها نقش اساسی دارد. صنایع غذایی و نوشیدنی، دارویی، شیمیایی و بسیاری از واحدهای فراوری در این گروه قرار میگیرند. لولهها، مخازن، اتصالات، تجهیزات انتقال و بخشهایی از ماشینآلات این صنایع ممکن است به آلیاژهای استنلساستیل وابسته باشند.
در نتیجه، محدودیت تأمین میتواند از یک بازار به بازار دیگری منتقل شود:
مسئله فقط افزایش قیمت ورق یا لوله نیست؛ حوزههای مرتبط با افزایش ریسک، توقف یا تأخیر تولید مواجهاند.
در شرایط عادی، واحد خرید میتواند مشخصات مورد نیاز را اعلام کند، از چند تأمینکننده استعلام بگیرد، قیمتها را مقایسه کند و برای تحویل برنامهریزی داشته باشد. اما در بازار محدود، این فرایند معکوس میشود.
در واقع هزینهٔ محدودیت تأمین فقط در قیمت و فاکتور دیده نمیشود. بخشی از هزینهها خودشان را در قالب افزایش موجودی احتیاطی، حمل اضطراری، تأخیر پروژه، خواب تجهیزات، دوبارهکاری یا از دست رفتن فرصت تولید نشان میدهند.
به همین دلیل، مدیریت تأمین استنلساستیل در شرایط فعلی باید بخشی از مدیریت ریسک تولید تلقی شود، نه صرفاً یک فعالیت خرید.
در چنین شرایطی، داشتن یک تأمینکنندهٔ تخصصی میتواند به کاهش بخشی از ریسک کمک کند. دسترسی به شبکهٔ تأمین متنوع، شناخت گریدها و استانداردها، اطلاع از موجودی بازار و توانایی تأمین ورق، لوله، پروفیل، میلگرد و اتصالات، به خریدار اجازه میدهد تصمیم دقیقتری بگیرد.
این موضوع بهخصوص زمانی اهمیت پیدا میکند که یک کارخانه به چند گروه کالایی یا چند گرید مختلف نیاز داشته باشد و بخواهد خرید خود را از حالت موردی خارج کند. در همین راستا استیل رخ بهعنوان یکی از بازیگران اصلی بازار استنلس استیل در ایران فعالیت میکند. این شرکت که از سال ۱۳۸۶ در حوزه تأمین محصولات استنلساستیل فعالیت دارد، امروزه تامین سبد متنوعی از کالاها شامل ورق، لوله، پروفیل، میلگرد و اتصالات استیل را پوشش میدهد.
مسئلهای فراتر از بازار استیل
اختلال در تأمین استنلساستیل را نباید صرفاً یک نوسان قیمتی یا مشکل مقطعی در بازار فلزات دانست. وقتی یک مادهٔ اولیه در تعداد زیادی از صنایع بهعنوان بخشی از محصول نهایی، قطعه، تجهیز یا خط تولید استفاده میشود، محدودیت دسترسی به آن میتواند بهصورت زنجیرهای گسترش پیدا کند.
تداوم تولید یعنی قبل از آنکه خط تولید به نقطهٔ توقف برسد، مواد اولیه تأمین شود. و در شرایطی که مسیرهای واردات با محدودیت و عدم قطعیت مواجهاند، تأمین استنلساستیل دیگر فقط یک موضوع بازرگانی نیست؛ بخشی از مسئلهٔ تداوم تولید در صنایع ایران است.
تأمین استنلساستیل را باید جدی گرفت. نباید تصمیمگیری تأمین را به زمانی موکول کنیم که موجودی بازار تمام شده باشد. چرا که اختلال در مسیرهای واردات میتواند فاصلهٔ میان «نیاز به استیل» و «دسترسی به استیل» را بیشتر کند.
اکنون زمان آن است که صنایع مصرفکنندهٔ استنلساستیل، تأمین این ماده را نه بهعنوان یک خرید مقطعی یا برنامه جاری تولید، بلکه بهعنوان بخشی از برنامهٔ کاهش ریسک و تداوم تولید خود ببینند.
تمام حقوق برای محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.
طراحی و توسعه: توسط تیم فنی دفتروکیل