به گزارش خبرنگار مهر، رضا مدرس ظهر شنبه در نشست مشترک اقدامات مقابله با تغییر اقلیم که همزمان با هفته ملی محیطزیست برگزار شد، با اشاره به اینکه مباحث بسیار متنوعی در حوزه تغییر اقلیم مطرح است، اظهار کرد: در تحلیلهای اقلیمی، سه نوع ناایستایی وجود دارد. نوع اول، ناایستایی ناشی از روند (Trend) است که شامل افزایش یا کاهش تدریجی متغیرها میشود. نوع دوم، ناایستایی ناشی از متغیر ثانویه است؛ یعنی یک متغیر دیگر بر متغیر اصلی تأثیر گذاشته و آن را از مسیر طبیعی خارج میکند. نوع سوم مربوط به حافظه بلندمدت سریهای زمانی است که در این بحث کمتر به آن پرداخته میشود.
وی با تفکیک مفهوم تغییر اقلیم و تغییرات اقلیمی خاطرنشان کرد: تغییر اقلیم معمولاً به روندهای بلندمدت ۵۰ تا ۱۰۰ سال آینده اشاره دارد که با مدلهای اقلیمی بررسی میشود در حالی که تغییرات اقلیمی شامل نوسانات فصلی و سالانه است که هماکنون در آن قرار داریم.
ناایستایی و افزایش پدیدههای حدی
عضو هیئت علمی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه صنعتی اصفهان افزود: وقتی دادهها ایستا هستند، میانگین و واریانس آنها در طول زمان ثابت است اما در شرایط ناایستا، میانگین یا واریانس تغییر میکند. این تغییر باعث کاهش پیشبینیپذیری و افزایش احتمال وقوع پدیدههای حدی (Extreme Events) مانند دماهای بسیار بالا، بارندگیهای شدید و سیلاب میشود.
مدرس ادامه داد: دامنه تغییرات افزایش یافته و احتمال وقوع رویدادهای شدید بیشتر شده است؛ برای مثال در ایستگاه خرمآباد، تحلیل بارندگی ۲۴ ساعته نشان میدهد که اگر فرض ایستایی را در نظر بگیریم، بارندگی با دوره بازگشت ۱۰۰ ساله حدود ۹۱ میلیمتر محاسبه میشود اما با در نظر گرفتن ناایستایی این عدد به ۹۶ میلیمتر میرسد. یعنی خطر واقعی بیشتر از چیزی است که مدلهای قدیمی نشان میدهند.
وی با اشاره به شاخص SPI (خشکسالی) ایستگاه اصفهان افزود: شدت خشکسالی در سالهای اخیر تغییر کرده است. اگر فقط حالت ایستا را در نظر بگیریم، شدت خشکسالی با دوره بازگشت ۲۵ ساله حدود ۲۲ تا ۲۴ محاسبه میشود اما با احتساب ناایستایی این عدد به حدود ۲۸ تا ۴۵ میرسد. این تفاوت بسیار معنادار است و نشان میدهد که ریسک واقعی خشکسالی را دستکم گرفتهایم.
وی اضافه کرد: وقایع مرکب زمانی رخ میدهند که چندین عامل و محرک همزمان یا پشت سر هم اتفاق بیفتند و اثر آنها بسیار شدیدتر از مجموع اثرات تکتک رویدادها باشد. این پدیدهها به چهار دسته اصلی تقسیم میشوند که شامل پیششرطها، وقایع چندمتغیره، وقایع زمانی و موارد مکانی است.
عضو هیئت علمی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه صنعتی اصفهان اضافه کرد: بارندگی شدید روی برف انباشته شده باعث سیلاب بسیار شدیدتر میشود. ترکیب گرمای شدید و خشکسالی، یا بارش شدید همراه با بادهای خاص اثرات ویرانگری دارد. حتی وقایع پشت سر هم یا وقایع همزمان در مناطق مختلف تولیدکننده غلات جهان مانند برزیل و اوکراین میتواند بازار جهانی گندم را تحت تأثیر قرار دهد.