خبرگزاری مهر، گروه استانها: در سالهای اخیر یکی از برنامههای مهم در مسیر توسعه پایدار روستاها، ایجاد و گسترش روستابازارها بهعنوان بستری نوین برای عرضه مستقیم محصولات کشاورزی و صنایعدستی بوده است.
این بازارها نهتنها فرصتی برای مشاهده توانمندیهای تولیدی مناطق روستایی محسوب میشوند، بلکه عملاً به یکی از سازوکارهای مؤثر در قطع دست دلالان، کاهش هزینههای تولید و فروش، افزایش درآمد روستاییان و ایجاد ارتباط مستقیم بین تولیدکننده و مصرفکننده تبدیل شدهاند.
روستابازارها در حقیقت یک نظام اقتصادی محلی هستند که میکوشند با استفاده از منابع و ظرفیتهای درونی هر منطقه، زنجیره تولید تا مصرف را کوتاهتر کنند.
در بسیاری از نقاط کشور، کشاورزان و تولیدکنندگان خرد از نبود شبکه توزیع مناسب رنج میبرند. آنان مجبورند محصولات خود را به واسطهها بسپارند تا به بازارهای شهری برسد؛ فرآیندی که نهتنها سود نهایی تولیدکننده را کاهش میدهد، بلکه باعث افزایش قیمت برای مصرفکننده نیز میشود. روستابازارها آمدهاند تا این چرخه را اصلاح کنند.
در این ساختار جدید، محصولات کشاورزی، دامی، صنایعدستی و خوراکهای بومی مستقیماً از دست تولیدکننده به مصرفکننده میرسند.
این ارتباط نهتنها به بهبود کیفیت و تازگی کالاها کمک میکند، بلکه حس اعتماد و شناخت بین دو سوی بازار را افزایش میدهد.
امنیت غذایی، توسعه اقتصاد محلی، تقویت اشتغال، حفظ منابع طبیعی و هویت فرهنگی روستاها از دیگر دستاوردهای ملموس این رویکرد است.
کاهش هزینهها و قیمت محصول با حذف واسطهها
کارشناس حوزه کشاورزی در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اثرگذاری گسترده روستابازارها گفت: راهاندازی روستابازارها نقش بیبدیلی در کاهش نقش واسطهها دارد.
غلامرضا طوسی با اشاره به نقش حلقههای متعدد واسطهگری در افزایش قیمت محصولات کشاورزی بیان کرد: هنگامی که کشاورز بتواند مستقیماً محصول خود را به مصرفکننده عرضه کند، هم سود بیشتری نصیب تولیدکننده میشود و هم قیمت برای مردم پایینتر میآید.
وی اضافه کرد: در بسیاری از مناطق کشور، بهواسطه این طرح، کاهش ۲۰ تا ۳۰ درصدی قیمت نهایی محصول گزارش شده است؛ موضوعی که در شرایط اقتصادی امروز کشور، تأثیر قابلتوجهی بر رفاه خانوارها دارد.
طوسی تأکید کرد: روستابازارها علاوه بر بعد اقتصادی، پیامدهای اجتماعی مثبت نیز دارند؛ ایجاد اعتماد و تعامل بین کشاورزان و مصرفکنندگان و افزایش حس تعلق به کالای ملی و بومی، از ثمرات غیرمستقیم این بازارها است.
چالشها و الزامات توسعه بیشتر
هرچند دستاوردهای طرح ملی روستابازارها چشمگیر است، اما کارشناسان بر این باورند که برای توسعه بیشتر این طرح باید به زیرساختهای مرتبط نیز توجه شود.
در برخی مناطق، نبود فضاهای مناسب، تجهیزات سردخانهای، امکانات بستهبندی و تبلیغات مانع از استفاده کامل از ظرفیتها شده است.
کارشناس کشاورزی گفت: روستابازار باید با الگوی استاندارد تجهیز شود. اگر امکانات لازم برای نگهداری و فروش بهروز فراهم باشد، کیفیت عرضه بالا میرود و رضایت مصرفکننده تضمین میشود. همچنین، آموزش بازاریابی به تولیدکنندگان روستایی میتواند کارایی این طرح را چند برابر کند.
غلامرضا طوسی افزود: به همین دلیل، تقویت همکاری بین نهادهای مختلف از جمله تعاون روستایی، جهاد کشاورزی، استانداریها و بخش خصوصی، نقش مهمی در تثبیت و گسترش این بازارها دارد.
روستابازار ابزاری برای تنظیم بازار و کنترل نوسانات
کارشناس حوزه بازار در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به نقش روستابازارها در تنظیم بازار اظهار کرد: روستابازارها بهنوعی نقش ضربهگیر بازار را دارند.
احمد عربزاده تاکید کرد: وقتی بتوانیم بخش قابلتوجهی از عرضه محصولات کشاورزی را در مسیر مستقیم هدایت کنیم، میزان دخالت واسطهها کمتر میشود و نوسان قیمت در بازار کنترل خواهد شد.
وی افزود: در واقع، روستابازارها ابزار تنظیم بازار مردمی هستند. به جای تمرکز بر سیاستهای مقطعی یا دخالت مستقیم دولت، میتوان با تقویت این بازارها، ثبات نسبی قیمت و شفافیت مبادله را در طول سال تضمین کرد.
عربزاده ادامه داد: این طرحها هم به نفع مردم است که کالا را با قیمت مناسب دریافت میکنند، و هم به نفع تولیدکنندگان که درآمدشان کاهش نمییابد.
عربزاده با اشاره به افزایش هزینههای حملونقل، بستهبندی و واسطهگری تصریح کرد: در شرایط فعلی، هر حلقه واسطه میتواند قیمت را تا چند درصد افزایش دهد. روستابازار این زنجیره را به حداقل میرساند و در نتیجه، بهبود قدرت خرید مردم را به صورت ملموس در پی دارد.
راهاندازی ۲۸ روستابازار در استان
یکی از استانهایی که به شکل جدی وارد اجرای طرح ملی روستابازارها شده، استان بوشهر است؛ استانی با ظرفیتهای گسترده در زمینه کشاورزی، صیادی و صنایعدستی که میتواند نقشآفرینی ویژهای در توسعه این طرح ملی داشته باشد.
مدیر تعاون روستایی استان بوشهر به خبرنگار مهر گفت: طرح ملی روستابازارها در استان بوشهر با هدف قطع دست واسطه و دلال و عرضه مستقیم محصولات کشاورزان و بهرهبرداران آغاز شده است.
شیرعلی بهادری ادامه داد: این طرح یک گام بزرگ در راستای ارتقای جایگاه تولیدکنندگان محلی و رساندن منافع واقعی به آنان به حساب میآید.
بهادری ادامه داد: در سطح کشور ۸۰۰ روستابازار راهاندازی میشود که سهم استان بوشهر ۱۱ روستابازار است. این مراکز در نقاط مختلف استان ایجاد شدهاند تا همه شهرستانها از مزایای آن بهرهمند شوند.
وی افزود: امسال نیز استان بوشهر ۱۷ روستابازار جدید بهعنوان سهمیه سال ۱۴۰۵ دریافت کرده است و مراحل جانمایی و تأمین زیرساختهای لازم در حال انجام است.
بهادری با تأکید بر نقش اجتماعی این طرح اظهار کرد: قطع دست واسطه و دلال از مهمترین اهداف طرح است، اما فراتر از آن، ما شاهد افزایش همبستگی اجتماعی در روستاها، رونق تجارت خرد و توسعه پایدار خواهیم بود.
مدیر تعاون روستایی استان بوشهر از استقبال گسترده کشاورزان و روستاییان از این طرح خبر داد و گفت: برای بسیاری از روستاییان، حضور در روستابازار به معنای ورود به اقتصاد رسمی است.
وی تصریح کرد: این بازارها نهتنها احساس استقلال و اعتمادبهنفس تولیدکننده را بالا میبرند، بلکه موجب افزایش اشتغال و گردش مالی در مناطق روستایی میشوند.
افزایش درآمد خانوارهای روستایی یکی از مهمترین پیامدهای طرح روستابازارها است و با فروش مستقیم محصولات بدون واسطه، سود خالص تولیدکننده بین ۱۵ تا ۴۰ درصد افزایش یافته و این رقم در برخی مناطق به بیش از ۵۰ درصد نیز رسیده است.
از سوی دیگر، مصرفکنندگان نیز از کاهش قیمتهای محصولات و اطمینان از کیفیت و منشأ تولید بهرهمند میشوند.
همچنین به گفته کارشناسان محلی، این بازارها علاوه بر مزایای اقتصادی، جنبههای فرهنگی و اجتماعی پررنگی نیز دارند. روستابازارها به محل گردهمایی مردم، تعاملات فرهنگی، عرضه غذاهای محلی، حفظ آیینها و سنتها تبدیل شدهاند؛ جایی که اقتصاد و فرهنگ دست در دست هم، چهرهای نو به روستاها بخشیدهاند.
روستابازارها نمادی از اقتصاد مقاومتی و عدالت اقتصادی به شمار میروند؛ مدلی که تولید و مصرف را در کنار هم قرار میدهد و درآمد واقعی را به دست تولیدکننده میرساند.
اگرچه مسیر رشد این طرح نیازمند حمایتهای زیرساختی و مدیریتی بیشتری است، اما بدون شک روستابازارها آینده اقتصاد روستاهای ایران را دگرگون خواهند کرد.
در زمانی که کاهش هزینههای زندگی و تقویت تولید داخلی از مهمترین دغدغههای کشور است، این طرح میتواند نقشی کلیدی در تحقق اقتصاد مردممحور و پایداری معیشت روستایی داشته باشد.