نظریه مشورتی درباره نحوه انتخاب وکیل تسخیری برای اطفال و نوجوانان در جرایم موضوع تبصره ماده ۴۸

با توجه به اینکه

۱- مطابق اصل سی پنجم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران حق برخورداری از وکیل از جمله حقوق بنیادین اشخاص در فرآیند دادرسی بوده و در صورت عدم توانایی در انتخاب وکیل باید امکانات تعیین وکیل برای آنان فراهم شود.

۲- قانونگذار در فصل اختصاصی دادرسی اطفال و نوجوانان در قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ با رویکرد حمایتی و مبتنی بر اصل مصلحت طفل، مقررات ویژه‌ای وضع نموده و از جمله در ماده ۴۱۵ این قانون در جرایم مهم، مرجع قضایی را در صورت عدم معرفی وکیل از سوی ولی، سرپرست قانونی یا خود نوجوان مکلف به تعیین وکیل برای متهم طفل یا نوجوان دانسته است.

۳- از سوی دیگر، تبصره ماده ۴۸ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ در خصوص جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی کشور و برخی جرایم خاص انتخاب وکیل در مرحله تحقیقات مقدماتی را به وکلای مورد تأیید رئیس قوه قضاییه محدود کرده است.

۴- همچنین مطابق اصول حاکم بر تفسیر قوانین؛ از جمله اصل تفسیر مضیق محدودیت‌های وارد بر حقوق و آزادی‌های بنیادین، اصل حاکمیت قانون خاص بر قانون عام و لزوم تفسیر مقررات به نحو سازگار با حقوق دفاعی متهم به ویژه در مورد اطفال و نوجوانان، ابهاماتی در نحوه جمع میان مقررات فوق وجود دارد.

۵- افزون بر مستندات قانونی پیش‌گفته، جمهوری اسلامی ایران به موجب کنوانسیون حقوق کودک متعهد به تضمین دسترسی مؤثر اطفال و نوجوانان به مساعدت حقوقی مناسب و رعایت مصلحت عالیه کودک در تمامی تصمیمات قضایی مربوط به آنان می‌باشد.

لذا خواهشمند است با توجه به توضیحات و مستندات یادشده به پرسش‌های زیر پاسخ دهید:

الف- آیا محدودیت مقرر در تبصره ماده ۴۸ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲، «حق برخورداری از وکیل» و امکان تعیین وکیل تسخیری برای متهم را نیز شامل می‌شود؟

ب- در پرونده‌های مربوط به اطفال و نوجوانان که اتهام انتسابی از جرایم موضوع تبصره ماده ۴۸ قانون آیین دادرسی کیفری است، چنانچه متهم، ولی یا سرپرست قانونی وی وکیل معرفی نکنند، آیا مقام قضایی مکلف به تعیین وکیل تسخیری وفق ماده ۴۱۵ این قانون می‌باشد؟

ج- در فرض الزام به تعیین وکیل تسخیری، آیا وکیل باید منحصراً از بین وکلای موضوع تبصره ماده ۴۸ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ انتخاب شود و یا با توجه به ماهیت خاص مقررات دادرسی اطفال و نوجوانان و ضرورت حمایت حداکثری از حقوق دفاعی آنان، تعیین هر وکیل واجد شرایط قانونی امکانپذیر است؟

د- با عنایت به اصل سی و پنجم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مقررات خاص دادرسی اطفال و نوجوانان، اصل مصلحت عالیه طفل، لزوم تفسیر مضیق محدودیت‌های وارد بر حق دفاع، آیا تفسیر تبصره ماده ۴۸ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ به گونه‌ای که به محرومیت طفل یا نوجوان از دسترسی به وکیل در مرحله تحقیقات مقدماتی منجر شود، با موازین قانونی یادشده قابل جمع است؟

الف- ب- ج- از آنجا که معیار حکم مقرر در تبصره ماده ۴۸ (اصلاحی ۱۳۹۴) قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ صرف‌نظر از ویژگی‌های شخصی مرتکب (همانند سن) یا تعیینی یا تسخیری بودن وکیل، مجازات قانونی یا ماهیت جرایم ارتکابی است که حسب مورد در مواد ۳۰۲ و ۴۱۵ این قانون آمده است و با توجه به اطلاق تبصره ماده یادشده، بین افراد کمتر یا بیشتر از هجده سال و همچنین بین مواردی که تعیین وکیل حسب مورد توسط متهم یا ولی و سرپرست قانونی او به عمل می‌آید و یا در موارد تعیین وکیل تسخیری از سوی مرجع قضایی، تفاوتی نیست و در هر صورت، وکیل باید از بین وکلای رسمی دادگستری که مورد تأیید رئیس قوه قضاییه است، انتخاب شود.